<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="ZW10n0083">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 83 法華七禮文</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻數位版, No. 83 法華七禮文</title>
			<author>汪娟整理</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">83</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">法華七禮文</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">方廣錩大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2020-06-02">
			<name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0177a" n="0177a"/>
<lb ed="ZW" n="0177a01"/>
<lb ed="ZW" n="0177a02"/>
<lb ed="ZW" n="0177a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">題解</cb:mulu><head>法華七禮文</head>
<lb ed="ZW" n="0177a04"/>
<lb ed="ZW" n="0177a05"/><byline cb:type="other">整理者　汪　娟</byline>
<lb ed="ZW" n="0177a06"/>
<lb ed="ZW" n="0177a07"/>
<lb ed="ZW" n="0177a08"/><p cb:type="head2" xml:id="pZW10p0177a0801">〔題解〕</p>
<lb ed="ZW" n="0177a09"/><p xml:id="pZW10p0177a0901">《法華七禮文》，中國佛敎禮懺文獻。一卷。著者不詳。</p>
<lb ed="ZW" n="0177a10"/><p xml:id="pZW10p0177a1001">保存在敦煌遺書中的《法華七禮文》，是依據《妙法蓮
<lb ed="ZW" n="0177a11"/>華經》而立名的禮懺文，主旨在於宣揚唯一佛乘的思想，
<lb ed="ZW" n="0177a12"/>普願修持《法華經》者，皆能永離<name role="" type="person">娑婆世界</name>，往生阿彌陀
<lb ed="ZW" n="0177a13"/>佛的安樂國土，獲得生死解脫。本文抄寫於北敦06081號
<lb ed="ZW" n="0177a14"/>（芥81）卷背，據方廣錩先生判斷爲歸義軍統治時期寫本，
<lb ed="ZW" n="0177a15"/>大約在公元九世紀到十世紀。本文首完尾缺，存十六行。
<lb ed="ZW" n="0177a16"/>首題作「法華七禮文」，顧名思義，其內容應有七禮，可惜
<lb ed="ZW" n="0177a17"/>衹抄寫了不到三禮，目前尙未發現其他寫本可資比對。從
<lb ed="ZW" n="0177a18"/>形式結構來看，殘存的三禮應屬於禮懺文的「禮佛」儀節。
<lb ed="ZW" n="0177a19"/>敦煌本《法華七禮文》的發現，對於理解中古時期法華信
<lb ed="ZW" n="0177a20"/>仰的具體實踐，無疑具有一定的價値。</p>
<lb ed="ZW" n="0177a21"/><p xml:id="pZW10p0177a2101">本文獻未爲歷代經錄所著錄，亦未爲歷代大藏經所收。
<lb ed="ZW" n="0177a22"/>文中有若干罕見之俗字，辨識較難，尙祈高明指正。</p>
<lb ed="ZW" n="0177a23"/><p xml:id="pZW10p0177a2301">整理本底校本情況如下：</p>
<lb ed="ZW" n="0177a24"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemZW10p0177a2401">底本：北敦06081號。</item>
<lb ed="ZW" n="0177a25"/><item xml:id="itemZW10p0177a2501">校本：無。</item></list></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0178a" n="0178a"/>
<lb ed="ZW" n="0178a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">錄文</cb:mulu><head>〔錄文〕</head>
<lb ed="ZW" n="0178a02"/>
<lb ed="ZW" n="0178a03"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>法華七禮文</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0178a04"/>
<lb ed="ZW" n="0178a05"/><lg type="regular" xml:id="lgZW10p0178a0501"><l>至心歸命禮，</l><l>本師釋伽牟尼佛。</l>
<lb ed="ZW" n="0178a06"/><l>昔在鹿薗說四諦，</l><l>後於鷲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178001" n="0178001"/>嶺說三乘。</l>
<lb ed="ZW" n="0178a07"/><l>地動眉毫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178002" n="0178002"/>照<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178003" n="0178003"/>東方，</l><l>天花普散及龍神。</l>
<lb ed="ZW" n="0178a08"/><l>謗經定墜阿鼻獄，</l><l>出衆比糠塵。</l>
<lb ed="ZW" n="0178a09"/><l>童子聚沙爲佛塔，</l><l>一禮直至菩提因。</l>
<lb ed="ZW" n="0178a10"/><l>願共諸衆生，</l><l>往<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178004" n="0178004"/>生安樂國。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0178a11"/>
<lb ed="ZW" n="0178a12"/><lg type="regular" xml:id="lgZW10p0178a1201"><l>至心歸命禮，</l><l>本師釋伽牟尼佛。</l>
<lb ed="ZW" n="0178a13"/><l>火宅焚燒四面起，</l><l>長者愁惱三車迎。</l>
<lb ed="ZW" n="0178a14"/><l>門外喚子不肯出，</l><l>宅中是父心不驚。</l>
<lb ed="ZW" n="0178a15"/><l>五十餘年捨逃逝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178005" n="0178005"/>，</l><l>八難惡道被。</l>
<lb ed="ZW" n="0178a16"/><l>普願同修《法華》者，</l><l>永離娑婆生死身<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178006" n="0178006"/>。</l>
<lb ed="ZW" n="0178a17"/><l>願共諸衆生，</l><l>往生安樂國。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0178a18"/>
<lb ed="ZW" n="0178a19"/><lg type="regular" xml:id="lgZW10p0178a1901"><l>至心歸命禮，</l><l>本師釋伽牟尼佛。</l>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0179a" n="0179a"/>
<lb ed="ZW" n="0179a01"/><l>一雲含潤遍法界，</l><l>三草異色影<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179001" n="0179001"/>泥空。</l>
<lb ed="ZW" n="0179a02"/><l>四大弟子皆授記，</l><l>十劫道場思惠風。</l>
<lb ed="ZW" n="0179a03"/><l>王子同時頭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179002" n="0179002"/>面禮，</l><l>梵天俱來獻寶宮。</l>
<lb ed="ZW" n="0179a04"/><l>險路疲人甚饑渴，</l><l>化濟渡<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179003" n="0179003"/>群萌<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179004" n="0179004"/>。</l>
<lb ed="ZW" n="0179a05"/><l>願共諸衆生，</l><l>往生安樂國<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179005" n="0179005"/>。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0179a06"/><p xml:id="pZW10p0179a0601">（尾缺）</p>
<lb ed="ZW" n="0179a07"/>
<lb ed="ZW" n="0179a08"/><p xml:id="pZW10p0179a0801">〔錄文完〕</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0179a09"/>
<lb ed="ZW" n="0179a10"/>
<lb ed="ZW" n="0179a11"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="1">附：關於《法華七禮文》</cb:mulu><head>〔附〕</head>
<lb ed="ZW" n="0179a12"/>
<lb ed="ZW" n="0179a13"/><p cb:type="head1" xml:id="pZW10p0179a1301">關於《法華七禮文》</p>
<lb ed="ZW" n="0179a14"/>
<lb ed="ZW" n="0179a15"/><byline cb:type="author">汪娟</byline>
<lb ed="ZW" n="0179a16"/>
<lb ed="ZW" n="0179a17"/><p xml:id="pZW10p0179a1701">隨著《法華經》在中土的傳佈，南北朝時期法華思想
<lb ed="ZW" n="0179a18"/>已經在高僧大德和庶民階層得到普遍的發展。除了高僧的
<lb ed="ZW" n="0179a19"/>注疏、講說以外，華北地區更流行以邑義的信仰團體從事
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0180a" n="0180a"/>
<lb ed="ZW" n="0180a01"/>「建造佛像、寺院……擧辦及參與齋會和若干儀式。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180001" n="0180001"/>例
<lb ed="ZW" n="0180a02"/>如，有豪族「李次率領族人及村中居民，共同信奉《法華
<lb ed="ZW" n="0180a03"/>經》並組成法華邑義團體。……延請僧侶講誦《法華經》，
<lb ed="ZW" n="0180a04"/>塑造『二佛並坐』法華佛像，並擧行開光，供養，齋戒，
<lb ed="ZW" n="0180a05"/>行道等法華法會活動。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180002" n="0180002"/>此外，從六世紀的北魏後期至
<lb ed="ZW" n="0180a06"/>隋代，法華十六王子的相關題銘或造像，出現於河南、河
<lb ed="ZW" n="0180a07"/>北、山東、山西等地區，證明「十六王子也成爲齋懺儀式
<lb ed="ZW" n="0180a08"/>中稱名或禮敬的對象。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180003" n="0180003"/>這些研究論述皆說明了佛敎法
<lb ed="ZW" n="0180a09"/>會的禮懺儀式，實爲庶民表現信仰的重要活動方式之一。</p>
<lb ed="ZW" n="0180a10"/><p xml:id="pZW10p0180a1001">江南地區有關法華信仰的活動，則可以從《廣弘明集》
<lb ed="ZW" n="0180a11"/>所收錄的陳文帝〈妙法蓮華經懺文〉略窺一二。其文云：
<lb ed="ZW" n="0180a12"/>「菩薩戒弟子皇帝，稽首和南十方諸佛、無量尊法、一切賢
<lb ed="ZW" n="0180a13"/>聖。……今謹於某處建如干僧、如干日法華懺。見前大衆
<lb ed="ZW" n="0180a14"/>至心敬禮釋迦如來、多寶世尊，禮《妙法華》大乘經
<lb ed="ZW" n="0180a15"/>典……並入道場證明功德，擊大法鼓，轉妙法輪，震動世
<lb ed="ZW" n="0180a16"/>間，覺悟凡品，令使盡空法界無量聲聞、無邊衆生皆爲菩
<lb ed="ZW" n="0180a17"/>薩，總持性相，同到無生。稽首敬禮常住三寶。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180004" n="0180004"/>陳文
<lb ed="ZW" n="0180a18"/>帝在懺文中所說的「今謹於某處建如干僧、如干日法華
<lb ed="ZW" n="0180a19"/>懺」，並未明確指出具體的處所、僧衆及日數，顯示了此篇
<lb ed="ZW" n="0180a20"/>懺文可能是作爲陳文帝於啓建法華懺時的懺文範本，而非
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0181a" n="0181a"/>
<lb ed="ZW" n="0181a01"/>單次擧行法華懺的記錄而已。此外，由帝王勅令啓建，甚
<lb ed="ZW" n="0181a02"/>至親自參與，連續數日的法華懺，也可能是屬於大型的齋
<lb ed="ZW" n="0181a03"/>懺法會。再說，在上位者的喜好與推動下，民間有可能更
<lb ed="ZW" n="0181a04"/>爲風行。衹是僅從陳文帝簡短的懺文中，仍不易得知當時
<lb ed="ZW" n="0181a05"/>整個法華懺的儀式如何進行，如何具體地實踐。</p>
<lb ed="ZW" n="0181a06"/><p xml:id="pZW10p0181a0601">至於現存最早以《法華經》爲基礎而成立，而且保存
<lb ed="ZW" n="0181a07"/>完整的佛敎懺法，爲隋代天台創祖智顗所撰的《法華三昧
<lb ed="ZW" n="0181a08"/>懺儀》。由於《法華三昧懺儀》屬於高僧大德所作，不僅內
<lb ed="ZW" n="0181a09"/>容長篇巨製，也包含了許多義理的解說，其儀軌組織包括：
<lb ed="ZW" n="0181a10"/>第一明三七日行法華懺法勸修、第二明三七日行法前方便、
<lb ed="ZW" n="0181a11"/>第三明正入道場三七日修行一心精進、第四明初入道場正
<lb ed="ZW" n="0181a12"/>修行方法、第五略明修證相。其中第四正修行方法，纔是
<lb ed="ZW" n="0181a13"/>禮懺的行法，又細分爲十科：「一者嚴淨道場、二者淨身、
<lb ed="ZW" n="0181a14"/>三者三業供養、四者奉請三寶、五者讚歎三寶、六者禮佛、
<lb ed="ZW" n="0181a15"/>七者懺悔、八者行道旋遶、九者誦法華經、十者思惟一實
<lb ed="ZW" n="0181a16"/>境界。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181001" n="0181001"/>可以說是一部「禪定與懺悔並重」，「事修與理
<lb ed="ZW" n="0181a17"/>觀相融」，「圓融實相」的觀法。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181002" n="0181002"/>事實上，以天台宗如此
<lb ed="ZW" n="0181a18"/>高深的修證禪觀的懺法，和一般民衆所流行的法華信仰，
<lb ed="ZW" n="0181a19"/>想必其間應當仍有一段不小的距離，而且和單純是以禮佛
<lb ed="ZW" n="0181a20"/>儀式爲主的《法華七禮文》，在體製上、修法上都有顯著的
<lb ed="ZW" n="0181a21"/>差異。</p>
<lb ed="ZW" n="0181a22"/><p xml:id="pZW10p0181a2201">保存在敦煌遺書中的《法華七禮文》，是一篇依據《妙
<lb ed="ZW" n="0181a23"/>法蓮華經》而立名的禮懺文，形式極爲單純。關於《法華
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0182a" n="0182a"/>
<lb ed="ZW" n="0182a01"/>七禮文》的結構，從現存的三禮來看，可以歸屬於禮懺文
<lb ed="ZW" n="0182a02"/>中的「禮佛」儀節，依次由稱名禮拜、禮讚偈、和聲三個
<lb ed="ZW" n="0182a03"/>部分組成。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182001" n="0182001"/>《法華七禮文》的禮拜對象爲本師釋迦牟尼
<lb ed="ZW" n="0182a04"/>佛，稱名禮拜的儀節皆以「至心歸命禮」領句。禮讚偈的
<lb ed="ZW" n="0182a05"/>形式是由七、七、七、七、七、五、七、七的句式呈現，
<lb ed="ZW" n="0182a06"/>和一般禮懺文多半係以純粹的五言或七言偈頌的歌讚體，
<lb ed="ZW" n="0182a07"/>稍有不同，在音樂曲調上的表現也可能更爲活潑多樣。至
<lb ed="ZW" n="0182a08"/>於和聲的部分，「願共諸衆生，往生安樂國」，和其他禮懺
<lb ed="ZW" n="0182a09"/>文中常見的形式相同，是由雙句五言組合而成，同時也揭
<lb ed="ZW" n="0182a10"/>示出此篇禮懺文的目的，在於發願往生阿彌陀佛的極樂
<lb ed="ZW" n="0182a11"/>世界。</p>
<lb ed="ZW" n="0182a12"/><p xml:id="pZW10p0182a1201">由於禮佛的儀節屬於禮懺文的主體部分，此前的請佛、
<lb ed="ZW" n="0182a13"/>歎佛儀節，以及之後的五悔、處世界梵、三歸依、說偈發
<lb ed="ZW" n="0182a14"/>願、六時偈頌、無常偈等儀節，在一般禮懺文的文本裡常
<lb ed="ZW" n="0182a15"/>有省略的情形，未省略的部分也有搭配不同偈文的情形；
<lb ed="ZW" n="0182a16"/>在儀式的進行中也有儀節次序的不同或是部分儀節的省略，
<lb ed="ZW" n="0182a17"/>因此《法華七禮文》在僅存前三禮的情況下，在禮佛之前
<lb ed="ZW" n="0182a18"/>或之後的儀節，是否搭配有其他特定的偈文或是省略部分
<lb ed="ZW" n="0182a19"/>的儀節，目前仍不得而知。儘管如此，以《法華七禮文》
<lb ed="ZW" n="0182a20"/>簡易的儀式與修法，作爲一般僧俗日常六時行道所使用禮
<lb ed="ZW" n="0182a21"/>懺文，應當更爲貼近一般庶民大衆的法華信仰。</p>
<lb ed="ZW" n="0182a22"/><p xml:id="pZW10p0182a2201">至於《法華七禮文》的內容與思想，則是先將《妙法
<lb ed="ZW" n="0182a23"/>蓮華經》的經文義理加以消融，再透過具體的故事和譬喩，
<lb ed="ZW" n="0182a24"/>轉化成一般通俗的禮懺文，分別說明如下：</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0183a" n="0183a"/>
<lb ed="ZW" n="0183a01"/><p xml:id="pZW10p0183a0101">一、從禮拜對象來看⸺《法華七禮文》禮敬釋迦的
<lb ed="ZW" n="0183a02"/>緣由從《法華七禮文》目前殘存的三禮來看，禮拜對象皆
<lb ed="ZW" n="0183a03"/>作「本師釋迦牟尼佛」，其主要原因在於釋迦牟尼佛爲《法
<lb ed="ZW" n="0183a04"/>華經》的說法者。根據《妙法蓮華經》的〈序品〉，首先叙
<lb ed="ZW" n="0183a05"/>述了佛陀說《法華經》的因緣：「一時佛住<name role="" type="person">王舍城</name><name role="" type="person">耆闍崛山</name>
<lb ed="ZW" n="0183a06"/>中」，結跏趺坐，放光現瑞，天雨妙華、大地震動，文殊思
<lb ed="ZW" n="0183a07"/>忖如來今日當說大法。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183001" n="0183001"/>而〈提婆達多品〉則叙述了佛陀
<lb ed="ZW" n="0183a08"/>「於過去無量劫中，求《法華經》，無有懈惓。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183002" n="0183002"/>〈化城喩
<lb ed="ZW" n="0183a09"/>品〉叙述了過去世有大通智勝如來，其十六王子皆出家爲
<lb ed="ZW" n="0183a10"/>沙彌，並以受持、諷誦、樂說《法華》而受記成佛，其中
<lb ed="ZW" n="0183a11"/>第十六子卽釋迦牟尼佛。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183003" n="0183003"/>〈見寶塔品〉叙述多寶如來寶
<lb ed="ZW" n="0183a12"/>塔，特別從地踴出，讚歎釋迦牟尼佛爲大衆說妙《法華
<lb ed="ZW" n="0183a13"/>經》。多寶佛並於寶塔中分半座與釋迦牟尼佛，大衆皆見七
<lb ed="ZW" n="0183a14"/>寶塔中二佛並坐。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183004" n="0183004"/>〈從地踴出品〉中，復有<name role="" type="person">娑婆世界</name>
<lb ed="ZW" n="0183a15"/>「無量千萬億菩薩摩訶薩同時踴出」，禮拜、瞻仰、讚歎於
<lb ed="ZW" n="0183a16"/>佛。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183005" n="0183005"/>〈妙音菩薩品〉中，復有「妙音菩薩摩訶薩，欲從
<lb ed="ZW" n="0183a17"/>淨華宿王智佛國，與八萬四千菩薩，圍繞而來至此娑婆世
<lb ed="ZW" n="0183a18"/>界，供養、親近、禮拜於我，亦欲供養、聽《法華
<lb ed="ZW" n="0183a19"/>經》。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183006" n="0183006"/>〈妙音菩薩品〉中，復有「普賢菩薩……與大菩
<lb ed="ZW" n="0183a20"/>薩無量無邊不可稱數，……到<name role="" type="person">娑婆世界</name><name role="" type="person">耆闍崛山</name>中，頭面
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0184a" n="0184a"/>
<lb ed="ZW" n="0184a01"/>禮釋迦牟尼佛，右繞七匝，白佛言：『世尊，我於寶威德上
<lb ed="ZW" n="0184a02"/>王佛國，遙聞此<name role="" type="person">娑婆世界</name>說《法華經》，與無量無邊百千萬
<lb ed="ZW" n="0184a03"/>億諸菩薩衆共來聽受。』」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184001" n="0184001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0184a04"/><p xml:id="pZW10p0184a0401">由此可見，經中多處叙及釋迦牟尼佛，從過去無量劫
<lb ed="ZW" n="0184a05"/>以來，卽已不斷弘讚《法華》；此次演說《法華》，不但有
<lb ed="ZW" n="0184a06"/>天花地動、毫光現瑞，還有多寶如來寶塔從地踴出，娑婆
<lb ed="ZW" n="0184a07"/>世界及他方世界無數諸大菩薩衆等，皆來敬禮讚歎，聽受
<lb ed="ZW" n="0184a08"/>此經。特別是〈如來神力品〉中，「卽時諸天於虛空中高聲
<lb ed="ZW" n="0184a09"/>唱言：『過此無量無邊百千萬億阿僧祇世界，有國名娑婆，
<lb ed="ZW" n="0184a10"/>是中有佛，名釋迦牟尼，今爲諸菩薩摩訶薩說大乘經，名
<lb ed="ZW" n="0184a11"/>《妙法蓮華》，敎菩薩法，佛所護念。汝等當深心隨喜，亦
<lb ed="ZW" n="0184a12"/>當禮拜供養釋迦牟尼佛。』」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184002" n="0184002"/>此段經文，更爲《法華七禮
<lb ed="ZW" n="0184a13"/>文》以釋迦牟尼佛作爲禮拜對象，提供了明確的理論基礎。</p>
<lb ed="ZW" n="0184a14"/><p xml:id="pZW10p0184a1401">二、從禮讚偈來看⸺《法華七禮文》的思想及對
<lb ed="ZW" n="0184a15"/>《法華經》經文的轉化</p>
<lb ed="ZW" n="0184a16"/><p xml:id="pZW10p0184a1601">《法華七禮文》的禮讚偈，大致是按照《妙法蓮華經》
<lb ed="ZW" n="0184a17"/>各品的先後次序，並依據經文的旨趣重新融匯而成，因此
<lb ed="ZW" n="0184a18"/>讚偈的詞句和經文看來不盡相同。</p>
<lb ed="ZW" n="0184a19"/><p xml:id="pZW10p0184a1901">第一禮的讚偈作「昔在鹿薗說四諦，後於鷲嶺說三
<lb ed="ZW" n="0184a20"/>乘」，此二句總結了釋迦牟尼佛過去的說法，並開啓了說
<lb ed="ZW" n="0184a21"/>《法華經》的契機。鹿薗，指鹿野園、又譯作鹿苑、<name role="" type="person">鹿野苑</name>
<lb ed="ZW" n="0184a22"/>等，是佛陀成道後初轉法輪之地。首句意指佛陀第一次的
<lb ed="ZW" n="0184a23"/>說法，乃爲度化五比丘，而至此處說四諦法，屬於聲聞法。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0185a" n="0185a"/>
<lb ed="ZW" n="0185a01"/>三乘是指聲聞乘、緣覺乘、菩薩乘，爲三乘分別說法，卽
<lb ed="ZW" n="0185a02"/>如《法華經》所云：「爲求聲聞者說應四諦法，度生老病
<lb ed="ZW" n="0185a03"/>死，究竟涅槃；爲求辟支佛者說應十二因緣法；爲諸菩薩
<lb ed="ZW" n="0185a04"/>說應六波羅蜜，令得阿耨多羅三藐三菩提，成一切種
<lb ed="ZW" n="0185a05"/>智。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185001" n="0185001"/>至於鷲嶺，指<name role="" type="person">靈鷲山</name>，或稱靈山、鷲峰，以山形
<lb ed="ZW" n="0185a06"/>似鷲頭及山中多鷲而得名；音譯爲<name role="" type="person">耆闍崛山</name>，位於<name role="" type="person">王舍城</name>
<lb ed="ZW" n="0185a07"/>郊，是佛陀經常說法的處所，也是講《法華》等大乘經典
<lb ed="ZW" n="0185a08"/>之處，爲著名的佛敎勝地。</p>
<lb ed="ZW" n="0185a09"/><p xml:id="pZW10p0185a0901">其次，「地動眉毫照東方，天花普散及龍神」，乃根據
<lb ed="ZW" n="0185a10"/>《妙法蓮華經》之〈序品〉而來。叙述佛陀在耆闍崛（靈
<lb ed="ZW" n="0185a11"/>鷲）山中說《法華經》時，「爾時世尊四衆圍遶……是時天
<lb ed="ZW" n="0185a12"/>雨曼陀羅華、摩訶曼陀羅華、曼殊沙華、摩訶曼殊沙華，
<lb ed="ZW" n="0185a13"/>而散佛上及諸大衆，普佛世界六種震動……爾時佛放眉間
<lb ed="ZW" n="0185a14"/>白毫相光，照東方萬八千世界，靡不周遍。」佛陀如此放光
<lb ed="ZW" n="0185a15"/>現瑞種種妙相，表示欲說大法，「欲令衆生，咸得聞知一切
<lb ed="ZW" n="0185a16"/>世間難信之法，故現斯瑞。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185002" n="0185002"/></p>
<lb ed="ZW" n="0185a17"/><p xml:id="pZW10p0185a1701">再次，「謗經定墜阿鼻獄，出衆比糠塵」以及「童子聚
<lb ed="ZW" n="0185a18"/>沙爲佛塔，一禮直至菩提因」，乃根據《妙法蓮華經》之
<lb ed="ZW" n="0185a19"/>〈方便品〉而來。叙述諸佛如來「唯以佛之知見示悟衆
<lb ed="ZW" n="0185a20"/>生。……但以一佛乘故，爲衆生說法，無有餘乘，若二、
<lb ed="ZW" n="0185a21"/>若三。」自過去無數劫以來，「是諸世尊等，皆說一乘法，
<lb ed="ZW" n="0185a22"/>化無量衆生，令入於佛道。」因此「若有衆生類，値諸過去
<lb ed="ZW" n="0185a23"/>佛，若聞法佈施，或持戒忍辱、精進禪智等，種種修福慧。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0186a" n="0186a"/>
<lb ed="ZW" n="0186a01"/>如是諸人等，皆已成佛道。……乃至童子戲，聚沙爲佛塔，
<lb ed="ZW" n="0186a02"/>如是諸人等，皆已成佛道。……或有人禮拜，或復但合掌，
<lb ed="ZW" n="0186a03"/>乃至擧一手，或復小低頭，……自成無上道。」說明過去之
<lb ed="ZW" n="0186a04"/>人所植種種微小善行，例如童子聚沙作塔，乃至一個禮拜
<lb ed="ZW" n="0186a05"/>的動作，皆爲菩提之因，如是之人皆已成佛道。但因「唯
<lb ed="ZW" n="0186a06"/>一佛乘」的眞實說，爲「甚深微妙難解之法」，佛陀惟恐
<lb ed="ZW" n="0186a07"/>「當來世惡人，聞佛說一乘，迷惑不信受，破法墮惡道。」
<lb ed="ZW" n="0186a08"/>因此乃以方便力，「於一佛乘，分別說三。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186001" n="0186001"/>至於「謗經
<lb ed="ZW" n="0186a09"/>定墜阿鼻獄，出衆比糠塵。」又可見於〈譬喩品〉的偈頌：
<lb ed="ZW" n="0186a10"/>「若人不信，毀謗此經，則斷一切，世間佛種。……其有誹
<lb ed="ZW" n="0186a11"/>謗，如斯經典……其人命終，入阿鼻獄，具足一劫，劫盡
<lb ed="ZW" n="0186a12"/>更生。如是展轉，至無數劫，從地獄出。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186002" n="0186002"/>此處的糠塵，
<lb ed="ZW" n="0186a13"/>可能是指微塵之意，用來指稱長遠之時劫，卽微塵劫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186003" n="0186003"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0186003" n="0186003"/>，
<lb ed="ZW" n="0186a14"/>譬喩謗經之人墜入<name role="" type="person">阿鼻地獄</name>後，能從地獄出者，遙遙無期。</p>
<lb ed="ZW" n="0186a15"/><p xml:id="pZW10p0186a1501">第二禮的讚偈作「火宅焚燒四面起，長者愁惱三車迎，
<lb ed="ZW" n="0186a16"/>門外喚子不肯出，宅中是父心不驚」，乃根據《妙法蓮華
<lb ed="ZW" n="0186a17"/>經》之〈譬喩品〉而來，卽火宅譬喩。叙述大富長者之宅
<lb ed="ZW" n="0186a18"/>已破落傾危，且四面火起，諸子貪著嬉戲不肯逃出，長者
<lb ed="ZW" n="0186a19"/>遂設方便，以門外有三車（羊車、鹿車、牛車）珍玩，誘
<lb ed="ZW" n="0186a20"/>導馳出，然後等賜諸子白牛大車。故事譬喩：三界猶如火
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0187a" n="0187a"/>
<lb ed="ZW" n="0187a01"/>宅，「衆苦充滿，甚可怖畏」，長者喩佛，諸子喩衆生，三
<lb ed="ZW" n="0187a02"/>車喩三乘（聲聞乘、辟支佛乘、大乘）；「如彼長者，初以
<lb ed="ZW" n="0187a03"/>三車誘引諸子，然後但與大車，寶物莊嚴，安隱第一」譬
<lb ed="ZW" n="0187a04"/>喩「如來……初說三乘引導衆生，然後但以大乘而度
<lb ed="ZW" n="0187a05"/>脫之。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187001" n="0187001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0187a06"/><p xml:id="pZW10p0187a0601">其次，「五十餘年捨逃逝，八難惡道被。普願同修《法
<lb ed="ZW" n="0187a07"/>華》者，永離娑婆生死身。」乃根據《妙法蓮華經》之〈信
<lb ed="ZW" n="0187a08"/>解品〉而來，卽窮子譬喩。叙述窮子因年幼時，捨父逃逝
<lb ed="ZW" n="0187a09"/>五十餘年，不識其父乃大富長者；後雖値遇，懷怖恐懼，
<lb ed="ZW" n="0187a10"/>避而他往，歷盡艱辛險難，幸得其父巧設方便，欲臨終時，
<lb ed="ZW" n="0187a11"/>方得父子相認，盡付家中寶藏。故事譬喩：長者喩佛，窮
<lb ed="ZW" n="0187a12"/>子喩衆生，窮途險難喩生死煩惱，寶藏喩佛法（特別是
<lb ed="ZW" n="0187a13"/>《法華經》）。「如富長者，知子志劣，以方便力，柔伏其心，
<lb ed="ZW" n="0187a14"/>然後乃付，一切財物。佛亦如是，現稀有事，知樂小者，
<lb ed="ZW" n="0187a15"/>以方便力，調伏其心，乃敎大智。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187002" n="0187002"/>如彼窮子，得無量
<lb ed="ZW" n="0187a16"/>寶；聽受《法華》，亦得永離生死長夜。故云：「普願同修
<lb ed="ZW" n="0187a17"/>《法華》者，永離娑婆生死身。」〈藥王菩薩本事品〉中亦
<lb ed="ZW" n="0187a18"/>云：「此經能救一切衆生者，此經能令一切衆生離諸苦
<lb ed="ZW" n="0187a19"/>惱，……能令衆生離一切苦、一切病痛，能解一切生死
<lb ed="ZW" n="0187a20"/>之縛。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187003" n="0187003"/></p>
<lb ed="ZW" n="0187a21"/><p xml:id="pZW10p0187a2101">第三禮的讚偈作「一雲含潤遍法界，三草異色影泥
<lb ed="ZW" n="0187a22"/>空」，乃根據《妙法蓮華經》之〈藥草喩品〉而來，卽雲雨
<lb ed="ZW" n="0187a23"/>譬喩。主要說明佛陀的說法平等博洽，「譬如三千大千世
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0188a" n="0188a"/>
<lb ed="ZW" n="0188a01"/>界，山川、谿谷、土地所生卉木、叢林及諸藥草，種類若
<lb ed="ZW" n="0188a02"/>干，名色各異。密雲彌布，遍覆三千大千世界，一時等澍，
<lb ed="ZW" n="0188a03"/>其澤普洽。……一雲所雨，稱其種性而得生長，華菓敷實。
<lb ed="ZW" n="0188a04"/>雖一地所生，一雨所潤，而諸草木，各有差別。」唯有「如
<lb ed="ZW" n="0188a05"/>來知是一相、一味之法⸺所謂解脫相、離相、滅相、究
<lb ed="ZW" n="0188a06"/>竟涅槃、常寂滅相，終歸於空。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188001" n="0188001"/>三草異色是指各色各
<lb ed="ZW" n="0188a07"/>異的卉木、叢林及諸藥草。至於影泥二字，其解不詳。影，
<lb ed="ZW" n="0188a08"/>或如《金剛經》所說的「如夢、幻、泡、影」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188002" n="0188002"/>；泥，或
<lb ed="ZW" n="0188a09"/>如智顗《仁王護國般若經疏》所說的，「諸泥塵和合故假名
<lb ed="ZW" n="0188a10"/>爲分，亦和合諸分故名爲塵，此卽名假也。以此假故一切
<lb ed="ZW" n="0188a11"/>法空。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188003" n="0188003"/>無論是虛無的泡、影，或是微細的泥、塵，皆
<lb ed="ZW" n="0188a12"/>爲因緣和合所生之相，常寂滅故，終歸於空。</p>
<lb ed="ZW" n="0188a13"/><p xml:id="pZW10p0188a1301">其次，「四大弟子皆授記」，乃根據《妙法蓮華經》之
<lb ed="ZW" n="0188a14"/>〈授記品〉而來。叙述佛陀爲<name role="" type="person">摩訶迦葉</name>、須菩提、大迦旃
<lb ed="ZW" n="0188a15"/>延、<name role="" type="person">大目犍連</name>等四大弟子授記，於未來世皆當成佛。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188004" n="0188004"/>實
<lb ed="ZW" n="0188a16"/>際上宣示了聲聞乘的弟子亦可成佛。</p>
<lb ed="ZW" n="0188a17"/><p xml:id="pZW10p0188a1701">再次，「十劫道場思惠風；王子同時頭面禮，梵天俱來
<lb ed="ZW" n="0188a18"/>獻寶宮；險路疲人甚飢渴，化濟渡群萌。」乃根據《妙法蓮
<lb ed="ZW" n="0188a19"/>華經》之〈化城喩品〉而來，卽化城譬喩。前三句叙述了
<lb ed="ZW" n="0188a20"/>佛陀於過去生中受記成佛的故事：過去有佛，名大通智勝
<lb ed="ZW" n="0188a21"/>如來，其佛本坐道場，結跏趺坐，身心不動，「時諸梵天王
<lb ed="ZW" n="0188a22"/>雨衆天華，面百由旬，香風時來，吹去萎華，更雨新者。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0189a" n="0189a"/>
<lb ed="ZW" n="0189a01"/>如是不絕……過十小劫，諸佛之法乃現在前。」卽爲十劫道
<lb ed="ZW" n="0189a02"/>場，方得成道。其佛未出家時，有十六王子，聞父成道，
<lb ed="ZW" n="0189a03"/>皆共圍繞，頭面禮足；復有諸梵天王，「各以宮殿奉上彼
<lb ed="ZW" n="0189a04"/>佛」，皆請如來轉於法輪。其後十六王子出家爲沙彌，聞說
<lb ed="ZW" n="0189a05"/>《法華》，皆共受持、諷誦、樂說是經而受記成佛，其中第
<lb ed="ZW" n="0189a06"/>十六子卽釋迦牟尼佛。後二句乃以化城譬喩，彰顯「世間
<lb ed="ZW" n="0189a07"/>無有二乘而得滅度，唯一佛乘得滅度耳」的思想。譬如
<lb ed="ZW" n="0189a08"/>「有一導師，聰慧明達，善知險道通塞之相，將導衆人欲過
<lb ed="ZW" n="0189a09"/>此難。」但衆人卻因疲極、飢渴，而復怖畏，意欲退還。導
<lb ed="ZW" n="0189a10"/>師乃以方便力，於險道中化作一城，令衆人得於中途止息，
<lb ed="ZW" n="0189a11"/>不必退卻，復得向前。導師喩佛，衆人喩衆生，惡道險難
<lb ed="ZW" n="0189a12"/>喩諸生死煩惱。「若衆生但聞一佛乘者，則不欲見佛，不欲
<lb ed="ZW" n="0189a13"/>親近，便作是念：『佛道長遠，久受懃苦，乃可得成。』佛
<lb ed="ZW" n="0189a14"/>知是心怯弱下劣，以方便力，而於中道爲止息故，說二涅
<lb ed="ZW" n="0189a15"/>槃。……但是如來方便之力，於一佛乘分別說三。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189001" n="0189001"/>說
<lb ed="ZW" n="0189a16"/>明佛陀所以說有二乘可得滅度，乃是爲了度化怯弱衆生所
<lb ed="ZW" n="0189a17"/>施設的方便，事實上，衹有唯一佛乘而已。</p>
<lb ed="ZW" n="0189a18"/><p xml:id="pZW10p0189a1801">綜合以上各禮讚偈的討論，可以發現《法華七禮文》
<lb ed="ZW" n="0189a19"/>在前三禮中已融合匯聚了《妙法蓮華經》前七品的主要內
<lb ed="ZW" n="0189a20"/>容，包含了法華七喩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189002" n="0189002"/>中的四喩⸺火宅喩、窮子喩、
<lb ed="ZW" n="0189a21"/>雲雨喩、化城喩，在在顯示了《法華經》唯一佛乘的思
<lb ed="ZW" n="0189a22"/>想內涵⸺一切衆生皆當作佛，初說三乘衹是引導衆生
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0190a" n="0190a"/>
<lb ed="ZW" n="0190a01"/>的方便說法；並且強調藉由《法華經》的修持，必能度脫
<lb ed="ZW" n="0190a02"/>衆生，永離生死八難。値得注意的是，在《法華七禮文》
<lb ed="ZW" n="0190a03"/>中很少引用經文，也不以明文論述一乘思想，更未見如經
<lb ed="ZW" n="0190a04"/>疏般的義理解析，而是將最簡單、具象的故事情節和譬
<lb ed="ZW" n="0190a05"/>喩，重新轉化成幾近七言體的禮讚偈，不但有助於一般庶
<lb ed="ZW" n="0190a06"/>民理解《法華經》的內容，更容易落實在儀式之中的
<lb ed="ZW" n="0190a07"/>諷誦。</p>
<lb ed="ZW" n="0190a08"/><p xml:id="pZW10p0190a0801">三、從和聲來看⸺《法華七禮文》的禮懺目的及其
<lb ed="ZW" n="0190a09"/>淨土信仰</p>
<lb ed="ZW" n="0190a10"/><p xml:id="pZW10p0190a1001">《法華七禮文》目前保存了第一禮、第二禮的和聲，皆作
<lb ed="ZW" n="0190a11"/>「願共諸衆生，往生安樂國」，此處的和聲已經呈現出《法
<lb ed="ZW" n="0190a12"/>華七禮文》的禮懺目的，在於「往生安樂國」。安樂國，亦
<lb ed="ZW" n="0190a13"/>稱<name role="" type="person">安養國</name>、<name role="" type="person">安樂世界</name>，均爲<name role="" type="person">西方極樂世界</name>之別名。換言之，
<lb ed="ZW" n="0190a14"/>從和聲的發願中可以顯示出《法華七禮文》是以往生西方
<lb ed="ZW" n="0190a15"/>淨土作爲禮懺的目的。</p>
<lb ed="ZW" n="0190a16"/><p xml:id="pZW10p0190a1601">根據《妙法蓮華經･藥王菩薩本事品》所說：「若有人
<lb ed="ZW" n="0190a17"/>聞是藥王菩薩本事品者……，若有女人聞是經典，如說修行，
<lb ed="ZW" n="0190a18"/>於此命終，卽往<name role="" type="person">安樂世界</name>，阿彌陀佛、大菩薩衆，圍繞住
<lb ed="ZW" n="0190a19"/>處，生蓮華中，寶座之上。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190001" n="0190001"/>因此歷來流傳著許多天台
<lb ed="ZW" n="0190a20"/>宗祖師，諸如天台創祖智顗、弟子灌頂、還有中興天台之
<lb ed="ZW" n="0190a21"/>祖湛然等人皆有發願往生西方淨土的說法。例如，灌頂在
<lb ed="ZW" n="0190a22"/>《隋天台智者大師別傳》中叙述智顗臨命終時，「專稱彌
<lb ed="ZW" n="0190a23"/>陀、般若、觀音。」「唱二部經爲最後聞思」，一爲聽《法
<lb ed="ZW" n="0190a24"/>華》，一爲聽《無量壽》，之後並說「吾諸師友侍從觀音，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0191a" n="0191a"/>
<lb ed="ZW" n="0191a01"/>皆來迎我。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191001" n="0191001"/>而在巴黎所藏敦煌本伯3183號的《天台智
<lb ed="ZW" n="0191a02"/>者大師發願文》，其發願內容主要爲「上品往生阿<name role="" type="person">彌陀佛國</name>
<lb ed="ZW" n="0191a03"/>土」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191002" n="0191002"/>。甚至有「假託智顗之名，僞作有關淨土之書有
<lb ed="ZW" n="0191a04"/>《觀經疏》、《阿彌陀經疏》、《淨土十疑論》、《五方便念佛
<lb ed="ZW" n="0191a05"/>門》等。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191003" n="0191003"/>而道宣《續高僧傳》記載了灌頂臨終，「忽自
<lb ed="ZW" n="0191a06"/>起合掌，如有所敬，發口三稱『阿彌陀佛』，……色貌歡
<lb ed="ZW" n="0191a07"/>愉，奄然而逝。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191004" n="0191004"/>湛然也在自著的《授菩薩戒儀･廣願
<lb ed="ZW" n="0191a08"/>章》中說：「願共法界諸衆生等，捨此身已，生極樂界彌陀
<lb ed="ZW" n="0191a09"/>佛前，聽聞正法，悟無生忍。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191005" n="0191005"/></p>
<lb ed="ZW" n="0191a10"/><p xml:id="pZW10p0191a1001">此外，在唐代編撰的《弘贊法華傳》和《法華傳記》
<lb ed="ZW" n="0191a11"/>中也有相當多的僧俗因爲誦持、書寫《法華經》而往生西
<lb ed="ZW" n="0191a12"/>方<name role="" type="person">極樂世界</name>的記載。例如：前者載有沙門釋慧進、釋跋澄、
<lb ed="ZW" n="0191a13"/>白衣王淹、史呵誓等皆得往生安養<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191006" n="0191006"/>；後者亦載有講《法
<lb ed="ZW" n="0191a14"/>華》的僧道昂，諷誦轉讀的釋智通、釋僧衍、寡女揚氏、
<lb ed="ZW" n="0191a15"/>尼妙空、並州淸信女等皆願生西方<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191007" n="0191007"/>。由此可見，法華思
<pb ed="ZW" xml:id="ZW10.0083.0192a" n="0192a"/>
<lb ed="ZW" n="0192a01"/>想與西方淨土的信仰結合，可以說是一般僧俗所流行的法
<lb ed="ZW" n="0192a02"/>華信仰的一種常見形態，而《法華七禮文》卽是以禮懺文
<lb ed="ZW" n="0192a03"/>的形式，具體地反映出這樣的信仰形態。</p>
<lb ed="ZW" n="0192a04"/><p xml:id="pZW10p0192a0401">總而言之，《法華七禮文》作爲依據《妙法蓮華經》而
<lb ed="ZW" n="0192a05"/>成立的禮懺文，利用簡單易行的禮懺儀式和淺近易懂的故
<lb ed="ZW" n="0192a06"/>事譬喩，將《法華》經文重新消融轉化，強調脫離生死苦
<lb ed="ZW" n="0192a07"/>海、往生西方淨土，正好可以印證方廣錩先生所說的，《法
<lb ed="ZW" n="0192a08"/>華經》固然有其深刻的思想，但它更主要地反映爲一種群
<lb ed="ZW" n="0192a09"/>衆性功德活動的信仰形態<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192001" n="0192001"/>。由此可見，《法華七禮文》
<lb ed="ZW" n="0192a10"/>的發現，對於理解中古時期民間的法華信仰所呈現的諸多
<lb ed="ZW" n="0192a11"/>樣貌的其中一面，及其具體實踐的方式，無疑具有一定的
<lb ed="ZW" n="0192a12"/>價値。</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0186003" resp="#resp3" type="mod" target="#nkr_note_mod_0186003">據《法華經･化城喩品》云：「譬如三千大千世界所有地種，假使有人磨以爲墨，過於東方千國土乃下一點，大如微塵，又過千國土復下一點，如是展轉盡地種墨。……是人所經國土，若點不點，盡抹爲塵，一塵一劫；彼佛滅度已來，復過是數無量無邊百千萬億阿僧祇劫。」故以微塵劫喩爲長遠之時劫。《大正藏》第9卷，第22頁上～中。</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="zangwai-notes">
<head>方廣錩 校注</head>
<p>
<note n="0178001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178001">「鷲」，底本作「就」，據文意改。</note>
<note n="0178002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178002">「毫」，底本作「豪」，據文意改。</note>
<note n="0178003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178003">「照」，底本作「昭」，據文意改。</note>
<note n="0178004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178004">「往」，底本作「住」，據文意及後禮和聲改。</note>
<note n="0178005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178005">「逝」，底本作「誓」，據文意改。</note>
<note n="0178006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178006">「身」，底本作「聲」，據文意改。</note>
<note n="0179001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179001">「影」，底本作「澋」，據文意改。</note>
<note n="0179002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179002">「頭」，底本作「投」，據文意改。</note>
<note n="0179003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179003">「渡」，原卷至此止。</note>
<note n="0179004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179004">「群萌」，底本無，據文意補。或可易爲「群生」、「衆生」等同義詞。</note>
<note n="0179005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179005">「願……國」十字，底本無，據前二禮之結構體式補。</note>
<note n="0180001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180001">劉淑芬：《五至六世紀華北鄕村的佛敎信仰》，載《<name role="" type="person">中央研究院</name>歷史語言研究所集刊》第63本，1993年7月，第497～544頁。</note>
<note n="0180002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180002">顏尙文：《法華思想與佛敎社區共同體⸺以東魏李氏合邑造像碑爲例》，載《中華佛學學報》第10期，1997年7月，第233～247頁。</note>
<note n="0180003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180003">賴文英：《六世紀中國華北地區的法華十六王子信仰》，載《圓光佛學學報》第10期，2006年4月，第113～138頁。</note>
<note n="0180004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180004">《大正藏》第52卷，第333頁上～第334頁中。</note>
<note n="0181001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181001">《大正藏》第46卷，第949頁中～第950頁上。</note>
<note n="0181002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181002">釋大睿：《天台懺法之研究》，法鼓文化出版社，2000年9月，第96頁～第135頁。</note>
<note n="0182001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182001">參見拙著：《敦煌禮懺文研究》第八章「禮懺文的結構分析」，法鼓文化出版社，1998年9月，第313～356頁，請特別參看第322頁。</note>
<note n="0183001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183001">《大正藏》第9卷，第1頁下～第4頁中。</note>
<note n="0183002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183002">《大正藏》第9卷，第34頁中。</note>
<note n="0183003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183003">《大正藏》第9卷，第25頁上～下。</note>
<note n="0183004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183004">《大正藏》第9卷，第32頁中。</note>
<note n="0183005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183005">《大正藏》第9卷，第39頁下。</note>
<note n="0183006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183006">《大正藏》第9卷，第55頁中。</note>
<note n="0184001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184001">《大正藏》第9卷，第61頁上。</note>
<note n="0184002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184002">《大正藏》第9卷，第52頁上。</note>
<note n="0185001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185001">《大正藏》第9卷，第3頁下。</note>
<note n="0185002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185002">《大正藏》第9卷，第2頁中、第3頁下。</note>
<note n="0186001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186001">《大正藏》第9卷，第5頁中～第10頁中。</note>
<note n="0186002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186002">《大正藏》第9卷，第15頁中～下。</note>
<note n="0186003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186003">據《法華經･化城喩品》云：「譬如三千大千世界所有地種，假使有人磨以爲墨，過於東方千國土乃下一點，大如微塵，又過千國土復下一點，如是展轉盡地種墨。……是人所經國土，若點不點，盡抺爲塵，一塵一劫；彼佛滅度已來，復過是數無量無邊百千萬億阿僧祇劫。」故以微塵劫喩爲長遠之時劫。《大正藏》第9卷，第22頁上～中。</note>
<note n="0187001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187001">《大正藏》第9卷，第10頁中～第16頁中。</note>
<note n="0187002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187002">《大正藏》第9卷，第16頁中～第19頁上。</note>
<note n="0187003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187003">《大正藏》第9卷，第54頁中。</note>
<note n="0188001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188001">《大正藏》第9卷，第19頁上～第20頁中。</note>
<note n="0188002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188002">《大正藏》第8卷，第752頁中。</note>
<note n="0188003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188003">《大正藏》第33卷，第259頁中。</note>
<note n="0188004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188004">《大正藏》第9卷，第20頁中～第22頁上。</note>
<note n="0189001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189001">《大正藏》第9卷，第22頁上～第27頁中。</note>
<note n="0189002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189002">指火宅喩、窮子喩、雲雨喩、化城喩、繫珠喩、髻珠喩、良醫喩等七種譬喩。可參考丸山孝雄：《法華七喩解釋の展開》，載中村瑞隆編《法華經の思想と基盤》，平樂寺書店，1980年，第433頁～第461頁。</note>
<note n="0190001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190001">《大正藏》第9卷，第54頁下。</note>
<note n="0191001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191001">《大正藏》第50卷，第196頁上～中。</note>
<note n="0191002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191002">伯3183號寫本，首題「天台智者大師發願文」，其文有云：「弟子某甲，今日以此讀經、念佛種種功德，迴施四恩三有、法界衆生，迴向無上菩提、眞如法界。願共法界諸衆生等，臨命終時，七日已前預知時至，心不顚倒、心不錯亂、心不失念，身心快樂如入禪定，遇善知識敎稱十念，聖衆現前，乘佛願力，上品往生阿<name role="" type="person">彌陀佛國</name>土。」</note>
<note n="0191003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191003">望月信亨著、釋印海譯：《中國淨土敎理史》，慧日講堂出版，1974年，第76頁、第192頁。</note>
<note n="0191004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191004">《大正藏》第50卷，第585頁上。</note>
<note n="0191005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191005">《新纂大日本續藏經》第59卷，第356頁下。</note>
<note n="0191006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191006">《大正藏》第51卷，第28頁上、第29頁上、第29頁中、第37頁下。</note>
<note n="0191007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191007">《大正藏》第51卷，第59頁上、第59頁下、第68頁上、第76頁中、第79頁下、第87頁下。</note>
<note n="0192001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192001">方廣錩：《敦煌遺書中的〈妙法蓮華經〉及有關文獻》，載《敦煌學佛敎學論叢》下，中國佛敎文化出版有限公司出版，1998年8月，第65～103頁。</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>